حمل و نقل آنلاین: تارعنکبوتی از فریب در فصل جابجایی؛ چگونه از کلاهبرداری در امان بمانیم؟
به گزارش پایگاه خبری عدل البرز تابستان، فصل اوج جابجایی و اثاثکشی است؛ زمانی که هزاران خانواده در تکاپوی یافتن خانهای جدید، نیاز به خدمات حمل و نقل دارند. اما این افزایش تقاضا، در سالهای اخیر با پدیدهای نگرانکننده همراه شده: تبلیغات فریبنده و نرخهای وسوسهانگیز در فضای مجازی. پلتفرمهایی مانند «دیوار» به بستری برای فعالیت افرادی تبدیل شدهاند که با درج قیمتهای بسیار پایین، مشتریان را به دام میاندازند، اما در عمل، هزینههایی چند برابر را مطالبه میکنند.
تکنیکهای فریب؛ از وعده قیمت پایین تا مطالبه هزینههای پنهان
یکی از رانندگان فعال در این حوزه، که نخواست نامش فاش شود، جزئیات این تخلفات را اینگونه شرح میدهد: «برخی افراد در فضای مجازی، هزینه یک اسبابکشی را که مثلاً شش میلیون تومان است، سه میلیون تومان آگهی میکنند. اگر تا آخر همان سه میلیون بماند، خوب است. اما معمولاً حداقل ۱۵ میلیون تومان تمام میشود. یعنی قیمت را سه برابر حساب میکنند و مشتری با نارضایتی شدید مجبور به پرداخت میشود.»
رانندهای با سابقه دیگر نیز به تاثیرات مخرب این تبلیغات بر صنف خود اشاره کرد و گفت: «متأسفانه این تخلفات مثل خوره به جان ما افتاده. ما که سالها با نرخهای منصفانه کار میکنیم، حالا مشتری با دیدن این تبلیغات دروغین، به همه ما شک میکند. بارها شده پس از توافق بر سر قیمت واقعی (مثلاً ۸ میلیون تومان)، مشتری ناگهان میگوید: “دیوار فلان کس را ۳ میلیون گفته!”. در اینجاست که مجبورم ساعتها وقت بگذارم تا ثابت کنم چنین قیمتی غیرممکن است و احتمالاً پای کلاهبرداری در میان است.»
سمانه، دانشجویی که به تازگی برای تحصیل به استان البرز آمده و خانهای نزدیک دانشگاه خوارزمی اجاره کرده، یکی از قربانیان این فریبکاریهاست. او در گفتوگو با خبرنگار ما بیان کرد: «آگهی یک وانت بار با قیمت ۴ میلیون تومان را دیدم. به محض رسیدن راننده، بهانهها شروع شد: “بار شما حجمش بیشتره”، “پلهها باید حساب بشه”، “منظورم قیمت بدون مالیات بود”. نهایتاً زیر فشار و با تهدید به رها کردن بار در خیابان، مجبور شدم ۱۱ میلیون تومان پرداخت کنم! وقتی خواستم شکایت کنم، فروشنده پروفایلش را حذف کرده بود. در این وضعیت، تنها چارهمان سکوت و تحمل است.»
راه حل اتحادیه؛ اعتماد به دفاتر رسمی و دارای مجوز
مجید میرزایی، رئیس اتحادیه کامیونداران البرز، در گفتوگو با خبرگزاری صداوسیما، ضمن هشدار به شهروندان، بر لزوم مراجعه به مراکز معتبر تاکید کرد: «با توجه به افزایش کلاهبرداریهای آنلاین، شهروندان بههیچوجه صرفاً بر اساس تبلیغات مجازی (حتی در پلتفرمهای معروف) اقدام به درخواست خودرو نکنند. تنها راه ایمن، مراجعه حضوری به یکی از ۶۰ دفتر معتبرِ دارای پروانه کسب رسمی تحت نظارت این اتحادیه است. این دفاتر با درگاه ملی مجوزها احراز هویت شدهاند و شهروندان موظفند پیش از هر توافقی، پروانه کسب آنها را رویت و از اصالت آن اطمینان حاصل کنند.»
نگاه حقوقی؛ خلاءهای قانونی و مسئولیت پلتفرمها
علیرضا طباطبایی، وکیل پایه یک دادگستری، در گفتگویی اختصاصی، چالشهای قانونی پیش روی این صنف و راههای مقابله با تبلیغات فضای مجازی را بررسی کرد. وی با تایید صحت ادعای کامیونداران، توضیحاتی در خصوص ضمانتهای قانونی و راهکارهای موجود ارائه داد.
جایگاه اصناف و ضرورت نظارت بر تبلیغات
طباطبایی با اشاره به نقش اصناف در سازماندهی فعالیتها، بیان داشت: «اصناف با احراز هویت و سنجش صلاحیت اعضا، امکان پیگیری قانونی شکایات را فراهم میآورند. اما تبلیغات در پلتفرمهایی مانند دیوار یا شیپور، خارج از این نظام صنفی و نظارتی است.»
وی تاکید کرد: «مسئله اصلی در این میان، امنیت مردم است. هنگامی که فردی از طریق این پلتفرمها اقدام به حمل بار میکند، در صورت بروز مشکل، هیچ مسئولی پاسخگو نیست. نهایت اقدامی که میتوان کرد، طرح شکایت بدون رعایت قوانین و مقررات باربری و حمل و نقل است، و سپس باید پیگیری کرد که آیا پلتفرمها اطلاعات فرد خاطی را در اختیار قرار میدهند یا خیر.»
بزرگترین معضل: نبود اعتبار و دشواری پیگیری حقوقی
وکیل پایه یک دادگستری بزرگترین مشکل این آگهیها را نبود اعتبار و دشواری پیگیری حقوقی دانست: «اگر بار شما سرقت شود، خسارتی به آن وارد آید، یا قیمت اولیه افزایش یابد، عملاً اقدام مؤثری نمیتوانید انجام دهید. این در حالی است که اگر از طریق صنف و با افراد دارای مجوز معامله کنید، راههای پیگیری قانونی نظیر شکایت به تعزیرات و هیئتهای صنفی فراهم است و به راحتی میتوانید حقوق خود را پیگیری کنید.»
توصیه به اصناف و پلتفرمها: نظارت دقیقتر بر مجوزها
طباطبایی توصیه کرد که اصناف به طور رسمی به پلتفرمها ابلاغ کنند تا پیش از انتشار هر آگهی، مجوز فعالیت و عضویت افراد در صنف را استعلام کنند. «باید احراز شود که آیا این افراد عضو صنف هستند، سوابق آنها مشخص است یا خیر. در صورت عدم وجود این سوابق، نباید اجازه ثبت تبلیغات به آنها داده شود.»
قانونمندی تبلیغات در فضای مجازی
وی در پاسخ به این سوال که آیا انتشار آگهی حمل و نقل در فضای مجازی جرم است، توضیح داد: «انتشار آگهی به خودی خود جرم نیست، اما مخاطره اصلی متوجه مشتری است. فردی با سوابق تخلفات متعدد، میتواند در پلتفرمهای مختلف تبلیغ کند و در صورت عدم نظارت کافی، به راحتی از مسئولیتهای قانونی فرار کرده و قوانین را دور بزند. پیدا کردن این افراد برای پلیس نیز دشوار میشود.»
چرا نظارت مؤثری بر این بسترها وجود ندارد؟
طباطبایی به سیاستهای حمایتی دولت از فضای مجازی اشاره کرد و گفت: «یکی از دلایل عدم نظارت کافی، سیاستهای حاکمیتی در حوزه فضای مجازی است که همواره به دنبال اعتباربخشی و حمایت بیشتر از این بسترها بوده است. خود پلتفرمها ابزارهای نظارتی دارند، اما مشکل از آنجا شروع میشود که پس از اولین قربانی، آگهی پاک میشود و یافتن فرد خاطی برای خود پلتفرم نیز دشوار میگردد. گاهی مشکل از سمت کاربر است که اطلاعات دقیقی از زمان مشاهده آگهی، اطلاعات فرد آگهیدهنده و جزئیات دیگر ندارد و این امر فرآیند شناسایی مجرم را برای پلتفرم و پلیس دشوار میسازد.»
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی پلتفرمها: راهکارهای پیشگیری
در پایان، طباطبایی بر قدرت و کارایی پلتفرمهایی مانند دیوار و شیپور تاکید کرد، اما مجدداً هشدار داد که این امر منوط به آگاهی مردم از نحوه استفاده صحیح از آنها و همچنین وجود سازوکارهای نظارتی قویتر است. راهکارهای حقوقی پیشنهادی شامل:
- استعلام از صنف: پیش از هرگونه توافق، با صنف مربوطه تماس گرفته و از اعتبار راننده یا شرکت استعلام بگیرید.
- عقد قرارداد مکتوب: حتماً یک قرارداد کتبی با جزئیات کامل (شامل مبدا، مقصد، نوع بار، هزینه توافقی، زمانبندی و شرایط پرداخت) تنظیم کنید.
- احراز هویت طرفین: از هویت راننده یا نماینده شرکت اطمینان حاصل کنید و مدارک شناسایی آنها را بررسی کنید.
- ذکر صریح قوانین در قرارداد: شرایط فسخ قرارداد، جریمه تاخیر و مسئولیت خسارات احتمالی را به وضوح در قرارداد ذکر کنید.
با رعایت این نکات، میتوان از سوءاستفاده و کلاهبرداری در فصل جابجاییها جلوگیری کرد و تجربهای امن و مطمئن را برای خود رقم زد.
