کارگر، نانآور سفرههای خالی: بحران معیشت در سایه قراردادهای موقت
کارگر، نانآور سفرههای خالی: بحران معیشت در سایه قراردادهای موقت به گزارش پایگاه خبری عدل البرز، ستونی که فرو بریزد، نهتنها سقف، که تمام سازه را با خود پایین میکشد. کارگر نیز ستون اقتصاد و تولید است؛ ستونی که اگر روزی از حرکت بایستد، بنیان تولید و معیشت در چشمبههمزدنی فرو خواهد ریخت. برای کارگر، «نان حلال» ارزشمندتر از هر چیز است؛ او با همه توان خود تلاش میکند تا لقمهای پاک بر سفره همسر و فرزندانش بگذارد.
با این حال، همیشه مسیر ساده نیست. گاه روزها و ماههاست که حقوق و مطالباتش پرداخت نمیشود، یا در گرداب قراردادهای موقت، ناامنی شغلی، محیطهای ناسالم کاری و نبود تجهیزات ایمنی گرفتار میشود. بحران معیشت کارگران تنها در جدول اعداد و درصدها خلاصه نمیشود؛ از تبعیض مزدی میان نیروهای همپایه گرفته تا ناکارآمدی بیمههای درمانی و دغدغههای رفاهی، فهرست نگرانیها همچنان بلند است.
در گفتوگوی پیشرو، حسین فلاح نژاد مدیر کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان البرز در پاسخ به پرسشهای «عدل البرز » از واقعیتهای میدانی، طرح طبقهبندی مشاغل و نقش نهادها در ساماندهی بازار کار میگوید.
این مصاحبه تخصصی را ببینید
ریشه معوقات مزدی چیست و برای جلوگیری از تکرار آن چه اقدامی صورت گرفته است ؟
مزد کارگر که کارفرما پرداخت میکند تابعی از شرایط اقتصادی کل کشور، وضعیت هر صنف و فضای عمومی کسبوکار است. بعضی کسبوکارها خوشبختانه بدون مشکل و با پرداختهای منظم پیش میروند، اما در برخی سالها نوسانات اقتصادی بیشتر بوده است.
در مقیاس استان البرز، بر اساس رصد اداره کار و اعزام بازرسان، وضعیت پرداختها بهطور نسبی مناسب است. اگر کارگاهی در پرداخت مزد دچار مشکل شود، موضوع به ستاد تسهیل استان (با دبیرخانه در ادارهکل صمت) ارجاع میشود تا با حضور مدیران استانی موانع برطرف و از تداوم یا تکرار معوقات پیشگیری شود.
بسیاری از کارگران البرز با قراردادهای موقت یا پیمانی کار میکنند و امنیت شغلی ندارند. تغییر قانون یا سازوکار اجرا چقدر مؤثر است؟
پاسخ: قرارداد موقت در قانون کار پیشبینی شده و نسبت به دهههای ۶۰ و ۷۰ سهم بیشتری یافته است. امروز عمده قراردادها کوتاهمدتاند، اما تجربه نشان میدهد کارفرمایان از کارگر ماهر و مورد رضایت خود فارغ از نوع قرارداد استفاده میکنند و تعدیل عموماً ناشی از «موقتبودن» نیست.
با این حال، حرکت از قراردادهای کوتاهمدت به میانمدت میتواند امنیت شغلی را تقویت کند. پایداری رابطه کار وقتی تضمین میشود که کارگر کار باکیفیت ارائه دهد و کارفرما جبران منصفانه و خدمات رفاهی را رعایت کند؛ خلل در هر ضلع، این زنجیره را سست میکند.
گزارشهایی از تفاوت دریافتی نیروهای همپایه بر اساس نوع قرارداد (کارگری/کارمندی) وجود دارد. راهکار چیست؟
پاسخ: در کارگاههای مشمول، اجرای طرح طبقهبندی مشاغل بهطور ساختاری نابرابریها را کاهش میدهد. هدف این طرح عدالت مزدی است؛ یعنی جایگاه شغلی براساس تجربه، تخصص و سابقه تعریف میشود و دریافتی متناسب با آن شکل میگیرد. هرجا طبقهبندی بهدرستی اجرا شود، اختلافهای غیرمنطقی بهطور محسوسی کاهش مییابد.
برخی کارگران از ناکارآمدی بیمه درمانی و کمبود امکانات بهداشتی ـ درمانی در محل کار گلایه دارند. مسئولیت اصلی با کجاست؟
در بهداشت عمومی، وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی مسئولاند. در حوزه درمان بیمهشدگان تأمین اجتماعی، ارائه خدمت با سازمان تأمین اجتماعی است و سطح خدمات به سرمایهگذاری و جمعیت کارگری هر استان وابسته است. همکاران حوزه درمان تأمین اجتماعی در این باره توضیحات تخصصیتری ارائه میکنند، اما در سطح عمومی دانشگاههای علوم پزشکی نیز نقش مهمی در ارتقای بهداشت دارند.
نبود تجهیزات ایمنی و لباس کار مناسب—بهویژه در خدمات شهری—یکی از دغدغههای جدی کارگران است. چه باید کرد؟
بخشی از مسئولیت با ما و بخش دیگر با کارفرماست. ما با اعزام بازرسان کار، وضعیت ایمنی و تجهیز کارگران را متناسب با نوع فعالیت بررسی میکنیم. در کارگاههای بزرگ، کمیتههای ایمنی فعالاند؛ کارشناس ایمنی وضعیت را رصد میکند، موارد اصلاحی را به کارفرما اعلام و صورتجلسه را برای ما ارسال میکند تا رفع نقص پیگیری شود. موضوع مهم دیگر آموزش ایمنی است—بهویژه در پیمانکاریها و صنعت ساختمان—و دریافت گواهینامههای ایمنی که نقش مستقیمی در کاهش حوادث ناشی از کار دارد.
کارگری که درباره ایمنی اعتراض یا گزارشی دارد، چگونه طرح کند؟
سریعترین مسیر، ارجاع موضوع به کارشناس ایمنی کارگاه است. اگر اصلاح نشد، کارگر میتواند مستقیماً به اداره کار مراجعه کند تا بازرس کار اعزام و موضوع پیگیری شود.
با وجود نرخ بیکاری تکرقمی، برخی کارگران هنوز رضایت یا امنیت شغلی کافی ندارند. برای اشتغال پایدار چه کردهاید؟ بخشی از اقدامات در قالب خوداشتغالی و با تسهیلات دستگاههای اجرایی (اداره کار، صمت، میراث فرهنگی، ارشاد) و نهادهای حمایتی (کمیته امداد، بهزیستی) انجام میشود. مدل دیگر، حمایت پشتیبانهاست؛ افراد باتجربهای که در مشاغل خرد و خانگی آموزش، پشتیبانی و توسعه بازار را بر عهده میگیرند.
چالش مهم دیگر رشد مشاغل غیرمولد است که با درآمد بالاتر، بخشی از نیروی کار را از تولید دور کردهاند؛ در حالیکه بسیاری از واحدهای تولیدی در خطوط خود به نیروی کار نیاز دارند. از سوی دیگر، شکاف مهارتی سبب میشود برخی فارغالتحصیلان با وجود مدرک، مهارت کافی برای جذب سریع نداشته باشند. با ارتقای مهارت و تخصص، جذب و پایداری شغل بهطور طبیعی بهبود مییابد و به اقتصاد فرد و جامعه کمک میکند.
زنان سرپرست خانوار چگونه از حمایتها بهرهمند شوند؟
در کرج، مرکز ساماندهی مشاغل خانگی فعال است؛ فرآیند ثبتنام در سامانه مشاغل خانگی آموزش داده میشود و متقاضیان با پشتیبانهای تخصصی در رشتههای مختلف متصل میشوند. دو مسیر وجود دارد: شروع کسبوکار بهصورت مستقل یا پیوستن به تیم پشتیبان. این مرکز علاوه بر آموزش تولید، در بازاررسانی و فروش نیز راهنمایی میکند—چالشی که برای بسیاری از تولیدکنندگان خانگی مسئله اصلی است.
