ترفند صفحه جعلی برای حذف صفحه اینستاگرام صدای انتقاد دو رسانه فعال کرج را محدود کرد. آیا پلیس فتا می تواند مجرمین را پیدا کند؟
ترفند صفحه جعلی برای حذف صفحه اینستاگرام | به گزارش پاگاه خبری عدل البرز هر خبرنگاری تلاش میکند به شیوهای مردم شهر خود را از کاستیها و نارساییها آگاه کند؛ اما در این مسیر، با چالشهایی جدی همچون عدم پاسخگویی مسئولان، شکایت، فشار و حتی توقیف رسانه مواجه میشود؛ تا جایی که گاه از ادامه راه بازمیماند.
نمونهای از این فشارها، اتفاقی است که برای دو رسانه محلی استان البرز به نامهای «خبر گوهردشت» و «مشق صلح» رخ داده است. این دو رسانه که در حوزه نقد عملکرد نهادهای مسئول شهر کرج فعالیت داشتند، روز نهم خردادماه ۱۴۰۴ با مسدودی صفحات اینستاگرامی خود مواجه شدند. بررسیها نشان میدهد افرادی با ایجاد صفحاتی جعلی و شبیهسازی دقیق از نام و محتوای این رسانهها، پس از صرف هزینه و دریافت تیک آبی، اقدام به گزارش این صفحات بهعنوان جعلی کردهاند. نتیجه این اقدام هدفمند، مسدودی صفحات اصلی و قدیمی این رسانهها در پلتفرم اینستاگرام بود. برای بررسی بیشتر ابعاد ماجرا و تحلیل حقوقی آن، با مدیران مسئول این دو رسانه گفتوگو کردیم.
عملیات سایبری علیه «مشق صلح»
مصطفی فراغت، مدیرمسئول پایگاه خبری مشق صلح است و مجوز پایگاه خبری مشق صلح را در سال ۱۴۰۰ دریافت کرد و از آن زمان تاکنون این رسانه در سایت، کانال تلگرامی و صفحه اینستاگرام فعالیت می کند. فراغت به توقیف پیج رسمی خود اشاره کرد و از «عملیاتی سایبری» علیه این رسانه انتقادی خبر داد و خواستار ورود نهادهای مسئول به موضوع شد.
وی ادامه داد: «پیجی جعلی با نام ما ساختند، برای آن تیک آبی گرفتند و در نهایت، اینستاگرام ما را به اشتباه بهعنوان صفحهی جعلی شناسایی کرد و دسترسی ما را مسدود کرد. تا از فعالیت رسانه مستقلی به نام مشق صلح جلوگیری کنند»
آزادی بیان را نمیتوان با ساخت پیج فیک از میان ببرند
فراغت با تأکید بر اینکه این اقدام مصداق روشن محدودسازی آزادی بیان است، گفت: «هیچ ترفندی نمیتواند مانع صدای رسانهای شود که صداقت دارد. تلاش کردند که از ادامه فعالیت ما جلوگیری کنند اما موفق نمیشوند. آزادی بیان را نمیتوان با ساخت پیج فیک از میان ببرند
او در پاسخ به این پرسش که آیا پیش از این اقدام تهدیدی دریافت کرده بودند، گفت: «تهدیدی مستقیم نداشتیم، اما هرگز فکر نمیکردیم در استان البرز و شهر کرج، برخورد با منتقدان تا این اندازه برنامهریزیشده و هدفمند باشد؛ جایی را هدف گرفتند که هم صدا از آن بلند میشد و هم تأثیر اقتصادی برای ما داشت. گویی با یک تیر، دو نشان زدند.»
مدیرمسئول مشق صلح درباره واکنش همکاران رسانهای و مخاطبان گفت: «به صورت شخصی انتظار حمایت نداشتیم، اما خوشبختانه بسیاری از دوستان و حتی رسانههایی که پیشتر ارتباطی نداشتیم، همراهی خوبی نشان دادند. البته توزیع رسانهای آنگونه که باید، محقق نشد، اما موج حمایت از سوی فعالان رسانهای دلگرمکننده بود.»
وی همچنین درباره تبعات حقوقی ساخت صفحات جعلی و بازنشر محتوای تحریفشده هشدار داد و گفت: «هر فرد یا نهادی که پشت این اقدامات است، در حال پایهگذاری یک بدعت خطرناک در استان کرج است. امروز از فعالیت یک رسانه جلوگیری می کنند فردا نوبت دیگر رسانههاست. این روند باید متوقف شود. ما از دستگاههای مسئول بهویژه پلیس فتا و قوه قضاییه میخواهیم به موضوع ورود کنند و مشخص شود چه جریانی پشت این حملات سازمانیافته رسانهای است.»
فراغت با اشاره به اینکه بسیاری از رسانههای استان در گفتگوهای غیررسمی نسبت به تکرار چنین رفتارهایی ابراز نگرانی کردهاند، افزود: «اگر امروز سکوت شود، فردا نوبت دیگر رسانههایی مانند عدل البرز یا فعالان مستقل دیگر است. این روند باید متوقف شود.»
وی درباره پیگیریهای حقوقی نیز گفت: «ما به پلیس فتا مراجعه کردیم و طبق روال، ابتدا باید شکایت ثبت میکردیم. پس از ارجاع قضایی، پلیس فتا البرز پیگیر ماجرا شده و در حال بررسی است. انتظار داشتیم بهواسطه اهمیت موضوع در فضای رسانهای، بدون شکایت رسمی هم دستگاههای مسئول پیشدستانه ورود میکردند، اما با این حال شکایت ثبت شده و مراحل پیگیری در حال انجام است.»
مدیرمسئول مشق صلح در پایان ضمن ابراز امیدواری نسبت به کشف عاملان این اتفاق، گفت: «امید داریم روند رسیدگی به این شکایت منجر به احقاق حق رسانه شود. هنوز از وکیل استفاده نکردهایم، ولی اگر لازم باشد، این مسیر را هم طی میکنیم. خانه مطبوعات نیز بیانیهای صادر کرده که امیدواریم به آن پایبند باشد و حمایت عملی نشان دهد.»
حذف ناگهانی خبرگوهردشت پس از انتشار گزارشهای انتقادی
ایل بیگی مدیرمسئول رسانه «خبر گوهردشت » نیز که فعالیت رسانه ای خود را از سال ۱۳۹۵آغاز کرده و در سال ۱۴۰۰ موفق به دریافت مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شده است در گفتوگو با خبرنگار عدل البرز ، از پشت پرده حذف ناگهانی صفحه اینستاگرامی این رسانه با بیش از ۴۴ هزار دنبالکننده پرده برداشت و گفت:« در کنار پایگاه خبری، در بسترهایی مانند اینستاگرام، تلگرام و ایتا نیز فعال بودیم. صفحه اینستاگرام «خبر گوهردشت » در زمان مسدودی، حدود ۴۴ هزار دنبالکننده داشت و مورد استقبال مخاطبان و مسئولان قرار گرفته بود.»
ایل بیگی با اشاره به محور فعالیت رسانهاش افزود: ما در زمینه مدیریت شهری و پیگیری مشکلات مردم کار میکنیم. همیشه تلاش داشتیم با انتشار گزارشها و ویدئوهای مستند، مطالبات شهروندان را تا حل نهایی دنبال کنیم»
وی درباره اتفاقات اخیر اظهار داشت: «در روزهای اخیر، با انتشار چند نقد مستند به عملکرد برخی نهادهای شهری، شفافسازیهایی انجام دادیم. اما روز جمعه، نهم خرداد، وقتی قصد ورود به صفحه اینستاگراممان را داشتیم، با ارور مواجه شدیم و متوجه شدیم که پیج از دسترس خارج شده است. ابتدا تصور کردیم مشکل فنی است، اما خیلی زود فهمیدیم موضوع جدیتر است.»
کسی که پنج سال فعالیت مستمر داشته، یکشبه نمیتواند حذف شود و فرد دیگری با کپی اطلاعات و دریافت تیک آبی جای او را بگیرد.»
مدیرمسئول «خبر گوهردشت » توضیح داد: با بررسیهایی که کردیم، متوجه شدیم یک صفحه جعلی با نام بسیار مشابه و با تغییر یک حرف ، یعنی گوهردِشت نیوز، حدود یک ماه پیش ساخته شده که محتوای ما، لوگو، نام سایت و حتی هایلایتها را کپی کرده است. این صفحه تیک آبی هم گرفته بود و بعد از دریافت آن، به اینستاگرام اعلام کرده که پیج اصلی ما جعلی است. متأسفانه اینستاگرام هم بدون بررسی، صفحه ما را حذف کرد.»
ایل بیگی در پاسخ به اینکه آیا قبلاً تهدیدی دریافت کرده بودند، گفت:«تهدید و فشار برای هر خبرنگاری وجود دارد. ما هم بارها با شکایت و تهدید مواجه شدیم، اما در اکثر پروندهها، تبرئه شدیم یا منع تعقیب گرفتیم.»
وی با اشاره به حمایت رسانهها از او پس از این اتفاق گفت: «انتظار نداشتم اما خوشبختانه تقریباً تمام رسانههای استانی و همکاران خانه مطبوعات، از ما حمایت کردند. حتی صفحات پرمخاطب هم به حمایت رسانهای ما پرداختند که برای من بسیار ارزشمند بود.»
مدیر مسئول خبرگوهردشت ادامه داد: «وقتی در یک روز، دو رسانه منتقد به مدیریت شهری با چنین اتفاقی روبرو میشوند، این مسئله در ذهن مخاطبان اثر میگذارد. مردم امروز آگاه هستند و وقتی با حذف ناگهانی صفحات مواجه میشوند، این موضوع را فقط یک اختلال نمیدانند، بلکه به نگاه نهادهای مختلف به آزادی بیان و دسترسی آزاد به اطلاعات شک میکنند.»
ایل بیگی درباره اقدامات حقوقی گفت: «ما بلافاصله شکایت خود را در پلیس فتا ثبت کردیم. خوشبختانه به سرنخهایی هم رسیدهایم. هم دنبال شناسایی عامل یا تیم پشت این جعل هستیم و هم تلاش میکنیم صفحه را بازگردانیم. این صفحه برای من فقط یک رسانه نبود؛ منبع درآمد و معاشم هم بود.»
وی درباره پیگیری قضایی تأکید کرد: «با توجه به اینکه رسانه ما مجوز رسمی دارد و نام ما در سامانه رسانههای کشور ثبت شده، شکایت را با عنوان جعل هویت رسانهای دنبال میکنیم. کسی که پنج سال فعالیت مستمر داشته، یکشبه نمیتواند حذف شود و فرد دیگری با کپی اطلاعات و دریافت تیک آبی جای او را بگیرد.»
مدیر مسئول خبرگوهردشت به همکاران رسانهای خود توصیه کرد:«امنیت صفحات مجازی را جدی بگیرند. من جدی نگرفتم و حالا هزینهاش را میپردازم. حتی اگر شده، برای افزایش امنیت پیج هزینه کنند تا گرفتار چنین وضعیتی نشوند. خوشبختانه خانه مطبوعات برای اعضای خود وکیل رایگان در نظر گرفته و در موارد مشابه، پشتیبان خوبی است.
تحلیل خانه مطبوعات استان از چالشهای حقوقی رسانههای در شبکههای اجتماعی
خبرنگار عدل البرز در خصوص مسدودی دو صفحه اینستاگرامی برای پیگیری و بررسی موضوع به خانه مطبوعات استان البرز مراجعه کرد . رضا عباسزاده، مدیرعامل و رئیس هیئتمدیره خانه مطبوعات و رسانههای استان البرز در گفتوگو با خبرنگار عدل البرز درباره چالشهای پیشروی رسانهها در بهرهگیری از شبکههای اجتماعی، گفت: رسانههای رسمی و متعهد برای انتشار اخبار در بسترهایی مانند اینستاگرام و تلگرام، بهدلیل فیلتر بودن این پلتفرمها و استفاده از فیلترشکن، در فضای تأییدنشده از سوی دولت فعالیت میکنند که این مسئله امکان پیگیری حقوقی را محدود کرده است.
وی افزود: اگر سایت یک رسانه داخلی مورد حمله سایبری قرار گیرد، امکان ورود دستگاههای امنیتی و قضایی برای پیگیری موضوع وجود دارد، اما در بستر شبکههای اجتماعی خارجی، چنین امکانی فراهم نیست؛ چراکه این پلتفرمها در خارج از کشور مدیریت میشوند و کنترل دقیقی بر آنها نیست.
عباسزاده با اشاره به ظرفیت پیامرسانهای داخلی مانند «ایتا» و «بله» اظهار کرد: این پلتفرمها به عنوان گزینههای داخلی قابل استفادهاند و واتساپ نیز که اخیراً از فیلتر خارج شده، وضعیت بهتری یافته، اما همچنان بسترهای غیرمجاز و خارج از نظارت، دغدغه جدی رسانهها به شمار میآیند.
قانون در این باره چه می گوید؟
بر اساس ماده ۱۶ قانون جرایم رایانهای، هر فردی که بهصورت غیرمجاز دادههای رایانهای متعلق به دیگری را تغییر، حذف یا دسترسی دیگران به آن را محدود کند، مرتکب جرم شده و به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو محکوم خواهد شد.
همچنین طبق ماده ۱۷ همین قانون، اگر فردی با استفاده از رایانه یا هر سامانه الکترونیکی، اکاذیبی را با هدف تشویش اذهان عمومی یا آسیب به اشخاص حقیقی یا حقوقی منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو محکوم میشود. در این ماده تأکید شده که انتشار اطلاعات نادرست درباره افراد یا نهادها، با نیت آسیبرسانی، جرم تلقی میشود.
با توجه به این مواد قانونی، کارشناسان حقوقی بر این باورند که ساخت صفحات جعلی با نام رسانههای رسمی، کپی محتوای آنها، دریافت تیک آبی، و گزارش جعلی به پلتفرمها برای حذف صفحات اصلی میتواند هم از منظر دستکاری داده و هم انتشار اکاذیب، مشمول پیگرد قانونی شود.
