روز جهانی حقوق بشر و عدالت و کرامت انسانی در جهان و ایران
روز جهانی حقوق بشر و عدالت و کرامت انسانی در جهان و ایران به گزارش پایگاه خبری عدل البرز ۱۹ آذرماه (۱۰ دسامبر) هر سال یادآور تصویب «اعلامیه جهانی حقوق بشر» در سال ۱۹۴۸ است؛ رویدادی تاریخی که بهعنوان یکی از مهمترین نقاط عطف بشریت شناخته میشود. در روزگاری که جهان هنوز از ویرانیهای جنگ جهانی دوم رنج میبرد، جامعه جهانی تصمیم گرفت سندی مشترک برای پاسداشت کرامت انسان تدوین کند. اعلامیه جهانی حقوق بشر با ۳۰ ماده، بنیانی را بنا نهاد که امروز زیربنای قوانین مدنی، اجتماعی و سیاسی بسیاری از کشورهاست؛ اصولی که بر حرمت انسانی، آزادیهای بنیادین، برابری در برابر قانون و حق برخورداری از زندگی شرافتمندانه تأکید دارد.
اهمیت این سند تاریخی در آن است که برای نخستین بار حقوقی را مطرح کرد که «تمام انسانها» بدون هیچگونه تبعیضی از آن برخوردارند. النور روزولت، از چهرههای اصلی تدوین این اعلامیه، درباره اهمیت آن میگوید:
«این اعلامیه منشوری برای همه مردم و همه ملتهاست؛ سندی که باید در خانهها و مدارس جهان خوانده و فهمیده شود.»
در این سند، آزادی بیان بهعنوان یکی از بنیادیترین حقوق انسان در ماده ۱۹ مورد تأکید قرار گرفته است. نلسون ماندلا درباره اهمیت این حق جملهای مشهور دارد:
«آزادی بدون آزادی بیان معنایی ندارد.»
با وجود گذشت بیش از هفت دهه از تصویب اعلامیه، جهان امروز همچنان با چالشهای جدی در حوزه حقوق بشر مواجه است؛ از جنگها و مهاجرتهای اجباری گرفته تا نقض آزادیهای مدنی، خشونت علیه زنان و کودکان، نابرابریهای اقتصادی و محدودیتهای رسانهای. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در پیام خود به مناسبت این روز بر نقش دولتها، جامعه مدنی و هر فرد در گسترش فرهنگ احترام به حقوق بشر تأکید کرده و یادآور شده است:
«حقوق بشر تنها مجموعهای از قوانین نیست؛ بلکه نظامی اخلاقی و اجتماعی است که تحقق آن نیازمند مشارکت همگانی است.»
مارتین لوترکینگ نیز در این مسیر هشدار میدهد:
«بیعدالتی در هر نقطهای، تهدیدی برای عدالت در همه جاست.»
روز جهانی حقوق بشر فرصتی برای بازخوانی این ارزشها و سنجش فاصله میان وضعیت موجود با آنچه باید باشد، محسوب میشود. یادآور این حقیقت که احترام به کرامت انسانی مرزی نمیشناسد و مادامی که کوچکترین نقضی در گوشهای از جهان رخ میدهد، تلاش برای تحقق حقوق بشر باید ادامه یابد.
در همین راستا پایگاه خبری حقوقی عدل البرز با عباس کلهری، کارشناس ارشد حقوق عمومی و استاد دانشگاه، گفتوگویی انجام داد که در ادامه میخوانید:
گفتوگو با عباس کلهری، کارشناس ارشد حقوق عمومی
خبرنگار: اجازه بدهید با یک پرسش بنیادین آغاز کنیم. حقوق بشر چیست و چرا اهمیت دارد؟
کلهری: حقوق بشر مجموعهای از حقوق و آزادیهای بنیادین است که هر انسان بهطور ذاتی از آن برخوردار است. این مجموعه شامل آزادیهای مدنی و سیاسی مانند آزادی بیان، حق رأی و آزادی تجمع، و همچنین حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مانند حق تحصیل، حق کار و برخورداری از زندگی مناسب میشود. اهمیت حقوق بشر در آن است که محور کرامت انسانی و عدالت اجتماعی را شکل میدهد و زمینهساز توسعه پایدار هر جامعه است.
خبرنگار: روز جهانی حقوق بشر چه جایگاهی دارد و چرا ۱۰ دسامبر برای آن انتخاب شده است؟
کلهری: این روز یادآور تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ است. روزی برای مرور این ارزشهای جهانی و بررسی دستاوردها و وضعیت کشورها در حوزه حقوق بشر.
خبرنگار: اجازه بدهید به ایران بپردازیم. برخی معتقدند وضعیت حقوق بشر در ایران ضعیف است. از نگاه شما، ایران چه دستاوردهایی در این حوزه داشته است؟
کلهری: ایران طی سالهای اخیر پیشرفتهای قابل توجهی داشته است. حق تحصیل برای تمام کودکان تضمین شده و نرخ باسوادی رشد چشمگیری یافته است. دسترسی به خدمات درمانی و سلامت عمومی گسترده شده و برنامههایی در حوزه بهبود وضعیت زنان، بهویژه در آموزش و اشتغال، توسعه یافته است. در مجموع، ایران در حوزه حقوق اقتصادی و اجتماعی تلاش کرده است فرصتها و خدمات اجتماعی را بهبود بخشد.
خبرنگار: درباره حقوق زنان چه میتوان گفت؟
کلهری: زنان ایرانی نقش پررنگی در جامعه دارند. حضور چشمگیر آنان در دانشگاهها، فعالیتهای علمی، فرهنگی و هنری و مشارکت اجتماعی غیرقابل انکار است. دولت نیز برنامههایی برای تقویت اشتغال، تحصیل و کارآفرینی زنان اجرا کرده که میتواند گامی مؤثر در جهت عدالت اجتماعی باشد.
خبرنگار: وضعیت آزادی بیان و فعالیتهای مدنی چگونه ارزیابی میشود؟
کلهری: در ایران رسانهها و مطبوعات متعددی فعال هستند که به موضوعات اجتماعی، فرهنگی و حقوق شهروندی میپردازند. همچنین امکان فعالیتهای مدنی و فرهنگی در چارچوب قوانین فراهم است و تلاشهایی برای گسترش آگاهی عمومی در جریان است.
خبرنگار: در خصوص حقوق اقلیتها چه مواردی قابل ذکر است؟
کلهری: ایران تنوع قومی و مذهبی گستردهای دارد و قانون اساسی حقوق اقلیتهای دینی و قومی را به رسمیت شناخته است. این اقلیتها امکان تحصیل، فعالیت فرهنگی و مشارکت اجتماعی دارند و برنامههایی برای بهبود وضعیت اقتصادی و فرهنگی آنها اجرا شده است.
خبرنگار: بنابراین میتوان گفت ایران در حوزههای مختلف اقداماتی در راستای حقوق بشر داشته است؟
کلهری: بله، هرچند هیچ جامعهای بینقص نیست، اما ایران در حوزه حقوق اجتماعی، اقتصادی، آموزشی و فرهنگی دستاوردهای قابل توجهی داشته و تلاش میکند سطح عدالت و کرامت انسانی را ارتقا دهد. افزایش آگاهی حقوقی مردم و حمایت از اقشار آسیبپذیر نیز از جمله این اقدامات است.
خبرنگار: روز جهانی حقوق بشر چه فرصتی برای ایران ایجاد میکند؟
کلهری: این روز فرصتی برای مرور دستاوردها، تقویت اقدامات مثبت و ارائه تصویری روشن از پیشرفتهای کشور به جامعه جهانی است. همچنین انگیزهای برای ادامه مسیر توسعه حقوق انسانی محسوب میشود.
خبرنگار: سخن پایانی شما چیست؟
کلهری: حقوق بشر هم فرصت است و هم مسئولیت. هر یک از ما با افزایش آگاهی، مشارکت و احترام به قانون میتوانیم جامعهای عادلانهتر و انسانیتر بسازیم. ایران نیز با تداوم تلاشهای خود میتواند الگویی مؤثر در پیشرفت اجتماعی و حقوقی منطقه باشد.
