حقوق شهروندی در ایران چگونه است
حقوق شهروندی در ایران چگونه است به گزارش پایگاه خبری عدل البرز، حقوق شهروندی، ستون اصلی هر جامعهی مدرن است. این حقوق، مجموعهای از آزادیها و تعهداتی است که به هر فرد تعلق دارد و تضمین میکند که شهروندان بتوانند با کرامت، امنیت و عدالت در جامعه زندگی کنند. در ایران، قانون اساسی و قوانین مرتبط با حقوق بشر، چارچوب این حقوق را مشخص کردهاند.
بر اساس قانون اساسی ایران، همه شهروندان از حقوق برابر برخوردارند و از حمایتهای قانونی بهرهمند هستند. از جمله این حقوق میتوان به حق آزادی بیان، حق برخورداری از آموزش و بهداشت، حق مالکیت و مشارکت در تصمیمگیریهای سیاسی و اجتماعی اشاره کرد. این حقوق نه تنها به فرد امکان رشد و توسعه شخصی میدهد، بلکه پایه و اساس امنیت و عدالت اجتماعی را نیز شکل میدهد.
با وجود این چارچوب قانونی، واقعیت زندگی روزمره نشان میدهد که تحقق کامل این حقوق همواره با چالشهایی مواجه است. محدودیتهای قانونی، موانع اجرایی و گاهی نبود آگاهی عمومی از حقوق، باعث میشوند بسیاری از شهروندان نتوانند به تمامی حقوق خود دست یابند. به همین دلیل، آموزش حقوق شهروندی و تقویت فرهنگ قانونی در جامعه، نقش حیاتی در تحقق عدالت و دموکراسی دارد.
در نهایت، حقوق شهروندی تنها یک مجموعه قوانین خشک نیست؛ بلکه پلی است که بین فرد و جامعه برقرار میکند و تضمین میکند که هر شهروند با احترام، امنیت و فرصت برابر، در مسیر پیشرفت شخصی و اجتماعی حرکت کند.
برای بررسی ابعاد حقوق شهروندی در ایران خبرنگار عدل البرز با عباس کلهری، کارشناس ارشد حقوق عمومی، گفتگو کرد .در این گفتگو جزییات حقوق شهروندی در کشور بررسی شده است.
خبرنگار:در آغاز بفرمایید حقوق شهروندی در نظام حقوقی ایران چه جایگاهی دارد؟
عباس کلهری: حقوق شهروندی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران جایگاهی ریشهدار و قابل توجه دارد. این حقوق هم در قانون اساسی، بهویژه اصول سوم، نوزدهم، بیستم، بیستودوم و سیوچهارم، و هم در قوانین عادی و اسناد بالادستی مانند منشور حقوق شهروندی بهروشنی مورد توجه قرار گرفته است. این نشان میدهد که قانونگذار ایرانی نگاه مثبتی به کرامت انسانی و حقوق شهروندان داشته و دارد
خبرنگار : برخی معتقدند حقوق شهروندی بیشتر در حد قانون باقی مانده است. نظر شما در این باره چیست؟
کلهری: من با این نگاه کاملاً موافق نیستم. واقعیت این است که در سالهای اخیر، گامهای عملی مهمی در جهت اجرای حقوق شهروندی برداشته شده است؛ از جمله افزایش شفافیت اداری، توسعه دولت الکترونیک، تقویت حق دسترسی مردم به اطلاعات، و توجه بیشتر دستگاهها به حقوق اربابرجوع. البته هیچ نظام حقوقیای ادعای کمال ندارد، اما روند کلی در ایران رو به بهبود و تکامل است
حقوق شهروندی یک خیابان یکطرفه نیست. هرچه شهروندان آگاهتر، مطالبهگرتر و قانونمدارتر باشند، اجرای این حقوق نیز واقعیتر خواهد شد.
خبرنگار:به نظر شما کدام نهادها بیشترین نقش را در رعایت حقوق شهروندی دارند؟
کلهری: همه نهادها مسئولاند، اما قوه مجریه، قوه قضاییه و نهادهای خدماترسان بیشترین تماس مستقیم را با مردم دارند. خوشبختانه در قوه قضاییه، شاهد تأکید جدی بر احترام به حقوق متهم، اصل دادرسی عادلانه و کرامت مراجعان هستیم. همچنین آموزش کارکنان دولت درباره حقوق شهروندی نقش بسیار مؤثری در بهبود رفتار اداری داشته است
خبرنگار: شما به آموزش اشاره کردید. آیا میتوان گفت آگاهی شهروندان هم در رعایت حقوقشان مؤثر است؟
کلهری: قطعاً. حقوق شهروندی یک خیابان یکطرفه نیست. هرچه شهروندان آگاهتر، مطالبهگرتر و قانونمدارتر باشند، اجرای این حقوق نیز واقعیتر خواهد شد. خوشبختانه امروزه با گسترش رسانهها و فضای مجازی، سطح آگاهی عمومی افزایش یافته و این خود یک نقطه قوت برای نظام حقوقی کشور محسوب میشود.
خبرنگار : اگر بخواهید چند راهکار متفکرانه برای تقویت بیشتر حقوق شهروندی در ایران ارائه دهید، چه مواردی را پیشنهاد میکنید؟
کلهری:به نظر من چند راهکار کلیدی وجود دارد: اول، نهادینهسازی آموزش حقوق شهروندی از مدرسه تا دانشگاه. ددوم، تقویت نظارت درونسازمانی در دستگاههای اجرایی. سوم، گفتوگوی مستمر میان مردم و حاکمیت برای شنیدن دغدغهها. و چهارم، استفاده هوشمندانه از فناوری برای کاهش تبعیض، سلیقهگرایی و بروکراسی. اینها راهکارهایی هستند که هم عملیاند و هم با ساختار حقوقی ایران همخوانی دارند
خبرنگار: اگر بخواهیم حقوق شهروندی را با یک تصویر ساده توصیف کنیم، شما چه تصویری در ذهن دارید؟
عباس کلهری: من حقوق شهروندی را شبیه یک «قرارداد نانوشته اعتماد» بین مردم و حاکمیت میبینم؛ قراردادی که قانون آن را نوشته، اما اجرای درستش به رفتار روزمره ما بستگی دارد. خوشبختانه این قرارداد در ایران پشتوانه قانونی محکمی دارد و هر روز بیش از گذشته در حال عملیاتی شدن است
خبرنگار:برخی تصور میکنند حقوق شهروندی یک مفهوم وارداتی است. این برداشت چقدر درست است؟
کلهری:این برداشت دقیق نیست. بسیاری از مفاهیم حقوق شهروندی ریشه در فقه اسلامی و فرهنگ ایرانی دارد؛ مثل احترام به کرامت انسان، عدالت و حق شنیدهشدن. قانون اساسی ایران این مفاهیم را بومیسازی کرده و به آنها شکل حقوقی داده است. بنابراین ما با یک مفهوم بیگانه مواجه نیستیم، بلکه با بازخوانی ارزشهای خودمان روبهرو هستیم.
خبرنگار:آیا میتوان گفت امروز مسئولان نسبت به گذشته حساسیت بیشتری نسبت به حقوق شهروندی دارند؟
کلهری:بهنظر من بله. امروز حقوق شهروندی به یک شاخص ارزیابی عملکرد تبدیل شده است. این تغییر نگاه بسیار مهم است، چون باعث میشود رعایت حقوق مردم از یک توصیه اخلاقی به یک الزام مدیریتی تبدیل شود.
مصاحبهگر:اگر شهروندی احساس کند حقش نادیده گرفته شده، چه باید بکند؟
کلهری:نکته مثبت اینجاست که مسیرهای قانونی مشخص و متعددی برای پیگیری وجود دارد؛ از سامانههای نظارتی گرفته تا مراجع قضایی. توصیه من این است که مردم با اعتماد به قانون و پرهیز از هیجان، از همین مسیرها استفاده کنند؛ چراکه قانون در ایران ظرفیت دفاع از حقوق شهروندان را دارد.
مصاحبهگر:یک پیام کوتاه برای جوانان دارید؟
کلهری:جوانان امروز آگاهترین نسل نسبت به حقوق خود هستند. اگر این آگاهی با قانونمداری و مشارکت اجتماعی همراه شود، میتواند موتور محرک توسعه حقوق شهروندی در کشور باشد.
مصاحبهگر: در پایان، اگر نکتهای باقی مانده، بفرمایید.
کلهری: من معتقدم حقوق شهروندی در ایران نهتنها یک شعار، بلکه یک پروژه در حال پیشرفت است. با همدلی، قانونمداری و نگاه اصلاحگرایانه، میتوانیم به وضعیتی برسیم که هم مردم رضایت بیشتری داشته باشند و هم نظام اداری و حقوقی کارآمدتر عمل کند. آینده حقوق شهروندی در ایران را مثبت و امیدوارکننده میبینم.
