تشریح ابعاد پنهان جرایم رمزارز در سال ۲۰۲۵، از دارکنت تا استیبلکوینها در گفتوگو با سید علیرضا طباطبایی، وکیل سایبری
تشریح ابعاد پنهان جرایم رمزارز در سال ۲۰۲۵، از دارکنت تا استیبلکوینها؛ در گفتوگو با سید علیرضا طباطبایی، وکیل سایبری – ارزهای دیجیتال طی یک دهه اخیر جایگاه چشمگیری در تعاملات مالی جهانی یافتهاند. افراد در نقاط مختلف جهان، از کیفپولهای دیجیتال برای سرمایهگذاری، انتقال پول، ذخیره ارزش و حتی انجام تراکنشهای بینالمللی استفاده میکنند. با رشد چشمگیر فناوری بلاکچین و پذیرش رمزارزها در بسیاری از حوزههای اقتصادی، زندگی دیجیتال شهروندان به شکلی انکارناپذیر با رمزارزها گره خورده است.
اما با همه مزایا، این فناوری نوظهور بستر مناسبی نیز برای گسترش جرایم پیچیده سایبری فراهم کرده است؛ از پولشویی گرفته تا تأمین مالی جرایم سازمانیافته. مجرمان نیز همگام با توسعه فناوری، از ابزارهای دیجیتال به شیوههایی فزاینده پیچیده برای ارتکاب و پنهانسازی فعالیتهای غیرقانونی بهره میبرند. افزایش حرفهایگری این شبکهها، باعث شکلگیری اکوسیستمهای مجرمانه درونزنجیرهای شده است که از رمزارز بهعنوان بستر اصلی تبادلات مجرمانه استفاده میکنند.
در همین راستا، شرکت Chainalysis بهعنوان یکی از مراجع بینالمللی پیشرو در حوزه تحلیل دادههای بلاکچین، بهصورت سالانه گزارشی تحلیلی با عنوان Crypto Crime Report منتشر میکند که به بررسی روندها، تهدیدات و تغییرات حوزه جرایم رمزارزی میپردازد. این شرکت آمریکایی که از سال ۲۰۱۴ فعالیت خود را آغاز کرده، با بهرهگیری از فناوریهای دادهکاوی، تحلیلگر میلیونها تراکنش بلاکچین در مقیاس جهانی است و ابزارهای آن توسط نهادهای امنیتی، دولتها و بانکهای بینالمللی مورد استفاده قرار میگیرد.
امسال نیز گزارش سالانه Chainalysis با عنوان «گزارش جرایم مربوط به رمزارزها – سال ۲۰۲۵» منتشر شده و مانند سالهای گذشته، مورد توجه گسترده کارشناسان حقوقی، فنی و امنیتی قرار گرفته است. این گزارش نهتنها تصویری دقیق از وضعیت جرایم رمزارزی در سال ۲۰۲۴ ارائه میدهد، بلکه روندهای نوظهور، تغییر نوع داراییهای مجرمانه و شیوههای جدید پولشویی را بهصورت جزئی و مستند تحلیل کرده است.
برای بررسی و تشریح ابعاد پنهان جرایم رمزارز از ابعاد فنی، تحولات و روندهای این گزارش، عدل البرز گفتوگویی اختصاصی با سید علیرضا طباطبایی، وکیل پایهیک دادگستری و متخصص جرایم سایبری، ترتیب دادهایم.
سوال: آقای طباطبایی، در گزارش Chainalysis با عنوان «گزارش جرایم مربوط به رمزارزها – سال ۲۰۲۵» به تحولاتی در روند جرایم سایبری اشاره شده است. شما این تحولات را چگونه ارزیابی میکنید و چه روندهایی در سال ۲۰۲۴ برجستهتر بودهاند؟
طباطبایی:
در گزارش «جرایم مربوط به رمزارزها – سال ۲۰۲۵» که عملکرد سال ۲۰۲۴ را تحلیل میکند، بهوضوح مشاهده میشود که جرایم رمزارزی نهتنها از حیث حجم بلکه از منظر ساختار و روش ارتکاب وارد مرحلهای جدید شدهاند. در سال گذشته شاهد افزایش حرفهایگری مجرمان بودیم. گروههای سایبری دیگر محدود به عملیات هک یا حملات منفرد نیستند؛ آنها اکنون از زیرساختهای درونزنجیرهای برای تسهیل پولشویی، فروش ابزارهای فریب و تسویه معاملات غیرقانونی بهره میبرند.
گزارش Chainalysis بیان میکند که ۴۰.۹ میلیارد دلار رمزارز در سال ۲۰۲۴ به آدرسهای غیرقانونی ارسال شده است. با این حال، همانطور که در گزارش سال گذشته نیز دیدیم، این ارقام اولیه در سال بعد با شناسایی آدرسهای جدید گسترش مییابند؛ برای نمونه، عدد ۲۴.۲ میلیارد دلاری سال ۲۰۲۳ بعداً به ۴۶.۱ میلیارد دلار ارتقاء یافت. بنابراین پیشبینی کارشناسان مبنی بر رسیدن برآورد نهایی ۲۰۲۴ به ۵۱ میلیارد دلار، واقعبینانه است.
نکته برجسته دیگر، ظهور پلتفرمهایی نظیر Huione Guarantee است که نقش واسطهگری در اقتصاد جنایی را ایفا میکنند. از طریق این بازارها، مجرمان میتوانند تراکنشهای مالی، خرید ابزار کلاهبرداری و حتی فعالیت در بازارهای دارکنت را با ظاهری قانونی مدیریت کنند. این سیر نشان میدهد که با یک اکوسیستم پیشرفته مجرمانه مواجهیم، نه صرفاً با مجرمانی پراکنده.
سوال: در همین گزارش Chainalysis شاهد تمرکز روی نوع داراییهای استفادهشده در جرایم هستیم. آیا هنوز بیتکوین ابزار اصلی مجرمان است یا تغییراتی در انتخاب رمزارزها رخ داده است؟
طباطبایی:
گزارش «جرایم مربوط به رمزارزها – سال ۲۰۲۵» بهدرستی نشان میدهد که ترکیب داراییهای مورد استفاده مجرمان دستخوش تغییر شده است. تا چند سال پیش بیتکوین، بهدلیل گستردگی و نقدشوندگی، رمزارز ترجیحی مجرمان بود. اما در سال ۲۰۲۴، استیبلکوینها حدود ۶۳ درصد از تراکنشهای غیرقانونی رمزارزی را تشکیل دادهاند. این عدد بسیار معنادار است و گویای تغییر رفتار مجرمان به سوی رمزارزهایی است که ثبات ارزش دارند و ردیابیشان دشوارتر است.
در سال ۲۰۲۴، استیبلکوینها حدود ۶۳ درصد از تراکنشهای غیرقانونی رمزارزی را تشکیل دادهاند.
استیبلکوینهایی مانند تتر بهدلیل پیوند با دلار، جایگاه خاصی در تراکنشهای مالی غیرقانونی یافتهاند. حتی مجرمان فعال در حوزههای تحریمشده نیز ترجیح میدهند به جای استفاده از روشهای سنتی، از این ابزارها برای انجام پرداختها بهره ببرند. البته صادرکنندگانی مانند Tether در برخی موارد اقدام به مسدودسازی وجوه مشکوک کردهاند، اما هنوز فاصله زیادی با یک چارچوب پیشگیرانه مؤثر داریم.
در نتیجه، بیتکوین دیگر تنها بازیگر میدان نیست. ساختار جرایم سایبری بهگونهای در حال تحول است که با توجه به کارکرد رمزارز، از انواع مختلف دارایی دیجیتال استفاده میشود.
سوال: گزارش اشاره دارد که جرایم خاصی مانند سرقت کلید خصوصی، فعالیت هکرهای کره شمالی و کلاهبرداریهای دیجیتال در حال افزایش هستند. مهمترین مشاهدات شما از این روندها چیست؟
طباطبایی:
در گزارش Chainalysis، سرقت کلید خصوصی بهعنوان اصلیترین شیوه سرقت دارایی در سال ۲۰۲۴ معرفی شده است؛ ۴۳.۸٪ از رمزارزهای سرقتی از این طریق به دست مجرمان افتادهاند. این نوع حمله دیگر صرفاً نتیجه یک خطای امنیتی ساده نیست؛ بلکه نشاندهنده سطح جدیدی از نفوذ هدفمند است.
نقش هکرهای کره شمالی نیز بسیار پررنگ شده است. گزارش نشان میدهد که این گروهها ۱.۳۴ میلیارد دلار رمزارز سرقت کردهاند که معادل ۶۱ درصد کل سرقتها است. نکته جالب توجه آنجاست که این حملات اغلب با استفاده از نیروهای IT استخدامشده در شرکتهای خارجی صورت گرفته که بهطور مخفیانه به سیستمها نفوذ کردهاند. این سطح از برنامهریزی، از جرایم سایبری سنتی فاصله گرفته و به عملیات اطلاعاتی شباهت دارد.
هکرهای کره شمالی نیز بسیار پررنگ شده است. گزارش نشان میدهد که این گروهها ۱.۳۴ میلیارد دلار رمزارز سرقت کردهاند
در کنار اینها، کلاهبرداریهای تکنولوژیمحور، از جمله مدلهای مبتنی بر هوش مصنوعی و مهندسی اجتماعی (مانند Pig Butchering)، رشد فزایندهای داشتهاند. یکی از دغدغههای جدید، استفاده از AI برای تولید محتوای جعلی، جعل صدا و تصویر، و حتی عبور از فرآیندهای احراز هویت است.
سوال: در خصوص باجافزارها، بازارهای دارکنت و کلاهبرداریهای اینترنتی، چه روندی در گزارش Chainalysis مطرح شده است؟ آیا کاهش یا افزایش محسوسی وجود داشته؟
طباطبایی:
در حوزه باجافزارها، اگرچه به دلیل اقدامات مشترک بینالمللی و امتناع بیشتر قربانیان از پرداخت، میانگین پرداختها کاهش یافته، اما همچنان گروههای باجافزاری فعال هستند و درآمد زیادی کسب کردهاند. گزارش Chainalysis سال ۲۰۲۵ اشاره میکند که با وجود فشارها، حملات باجافزاری بهطور کمّی تغییر قابلتوجهی نداشته است.
در مقابل، بازارهای دارکنت و فروشگاههای کلاهبرداری آنلاین با افت نسبی مواجه بودهاند. بازارهای دارکنت از ۲.۳ میلیارد دلار در ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار در ۲۰۲۴ کاهش یافتهاند. همچنین، شاپهای کلاهبرداری با کاهش ۵۰ درصدی به ۲۲۰ میلیون دلار رسیدهاند. بخش عمدهای از این کاهش، ناشی از حذف سیستم پرداخت ناشناس جهانی UAPS توسط ایالات متحده و هلند بوده که ستون فقرات مالی بسیاری از این فعالیتها را متزلزل کرده است.
سوال: و در پایان، آقای طباطبایی، به نظر شما چقدر ضرورت دارد که مردم و مسئولان به موضوع جرایم رمزارزی توجه کنند؟ و نقش حقوقدانان و وکلا در این فضا چیست؟
طباطبایی:
پاسخ من ساده است: اگر امروز توجه نکنیم، فردا دیر خواهد بود. جرایم رمزارزی بهسرعت در حال رشد هستند، نهتنها بهلحاظ تعداد بلکه بهلحاظ پیچیدگی و وسعت جغرافیایی. این نوع جرایم دیگر محدود به حوزه سایبری یا دارکوب نیستند؛ بلکه مستقیماً بر زندگی مردم، سرمایهگذاریها، امنیت اقتصادی و حتی حاکمیت مالی کشورها تأثیر میگذارند.
مردم باید آموزش ببینند، ابزار تشخیص تهدیدات را بشناسند، و به وعدههای غیرواقعی در فضای مجازی اعتماد نکنند. در سوی دیگر، مسئولان باید بهسرعت نسبت به تدوین قوانین نوین، ایجاد نهادهای نظارتی هوشمند، و تقویت همکاریهای بینالمللی اقدام کنند.
نقش وکلا نیز در این مسیر کلیدی است. از یک سو میتوانند از حقوق قربانیان دفاع کنند، و از سوی دیگر، با ارائه مشاوره تخصصی به کسبوکارها و حضور فعال در فرآیند قانونگذاری، مسیر مقابله با این جرایم را هموار سازند. وکلای آگاه، بخشی جداییناپذیر از مقاومت مدنی در برابر رشد اقتصاد مجرمانه هستند.
وکلای آگاه، بخشی جداییناپذیر از مقاومت مدنی در برابر رشد اقتصاد مجرمانه هستند.
