دسترسی اطلاعات مهم ترین دغدغه خبرنگاران البرزی
دسترسی اطلاعات مهم ترین دغدغه خبرنگاران البرزی|به گزارش پایگاه خبری عدل البرز، تلفن همراهتان را در دست گرفتهاید و بیهیچ دردسری در شبکههای اجتماعی بالا و پایین میروید تا آخرین خبرها را بخوانید. اما آنسوی این اخبار، خبرنگاری از هفتخوان بوروکراسی گذشته، رمز عبور بخش «ورود خبرنگار ممنوع» را یافته و با هزار زحمت، اطلاعاتی را بهدست آورده تا خبری موثق و قابل اعتماد به شما برساند.
در این میان، پرسشهایی جدی مطرح میشود: خبرنگار دقیقاً به چه اطلاعاتی حق دسترسی دارد؟ و اگر سازمانی درِ اطلاعات را به روی او ببندد، چه نهادی از او حمایت میکند؟
برای یافتن پاسخ این پرسشها، پای گفتوگوی ما با عباسزاده، رئیس خانه مطبوعات استان البرز نشستیم؛ جایی که از مرزهای قانونی دسترسی به اطلاعات گفت، از حق خبرنگاران دفاع کرد و تجربههایی را روایت کرد که گاهی با طعم شکایت، تهدید و حتی مسدودسازی همراه بودهاند.
خبرنگار: لطفاً بفرمایید بر اساس قانون، چه اطلاعاتی باید در دسترس رسانهها قرار بگیرد؟
عباسزاده: قانونگذار برای دسترسی آزاد به اطلاعات، چارچوبهایی را تعیین کرده که بخشی از آنها بهحق مسلم خبرنگاران بازمیگردد. البته دولت و قانونگذاری هنوز بستر کامل دسترسی به اطلاعات و اسناد را برای عموم مردم فراهم نکرده، بهخصوص زمانی که آن اسناد ماهیت خصوصی دارند. اما در حوزه اطلاعات عمومی، آنجایی که قانون اجازه داده، خبرنگار میتواند ورود کند و از اطلاعات استفاده کند. اساساً مدیران نباید برخی اخبار را پنهان کنند، چرا که این پنهانکاری با نقش خبرنگاران در اداره شفاف جامعه در تضاد است.
خبرنگار: آیا در استان البرز، خبرنگاران به راحتی میتوانند به اطلاعات دسترسی داشته باشند یا با مانع روبهرو هستند؟
عباسزاده: هر خبری که طبقهبندی نشده باشد، باید در اختیار خبرنگار قرار بگیرد. اطلاعات شخصی مثل محل سکونت یا سوابق فردی، طبیعتاً جزو حریم خصوصی است و نباید منتشر شود. اما اطلاعات عمومی غیرشخصی، مانند آمار و اسناد غیرمحرمانه، در چارچوب آییننامهها در دسترس خبرنگار قرار میگیرد. دسترسی به این اطلاعات نهتنها حق هر ایرانی است، بلکه خبرنگاران هم میتوانند از آنها استفاده کنند، مگر اینکه قانون صراحتاً ممنوع کرده باشد.
خبرنگار: آیا خانه مطبوعات در مواردی که نهادها پاسخگو نیستند، ورود کرده است؟
عباسزاده: دستگاهها موظف به ارتباط با خبرنگاران از طریق روابط عمومی خود هستند. اگر نهادی نخواهد اطلاعات را منتشر کند، این نشاندهنده ضعف همان نهاد است. ما در خانه مطبوعات تلاش کردیم فضا را بهسمت شفافیت ببریم و معتقدیم انتشار اطلاعات عمومی باید در اولویت نهادها باشد. هر چقدر پاسخگویی بیشتر شود، سو برداشتها هم کمتر میشود.
خبرنگار: بعضی مواقع نهادها به خبرنگاران اعلام می کنند اطلاعات «محرمانه» است. فرق اطلاعات محرمانه و عمومی چیست؟
عباسزاده: اطلاعات محرمانه، همان اطلاعات طبقهبندیشدهای هستند که عمدتاً مربوط به نهادها و مؤسسات عمومی و دولتیاند؛ اطلاعاتی که قانون بهصراحت انتشار آنها را ممنوع کرده است و خبرنگاران نیز موظفاند از درج آنها خودداری کنند.
در مقابل، اطلاعات عمومی—مانند آمارهای شهرداریها، میزان مصرف آب و برق، یا گزارشهای غیرطبقهبندیشده سازمانها—مواردی هستند که طبق قانون باید در اختیار عموم مردم قرار گیرند. رسانهها نیز میتوانند با استناد به این دادهها، نقش مؤثری در شفافسازی و مطالبهگری ایفا کنند و آنها را در تولید محتواهای خبری مورد استفاده قرار دهند.
خبرنگار: آیا خبرنگاران البرزی تجربه ناموفق در این زمینه داشتهاند؟
عباسزاده: بله، مثل سراسر کشور، در البرز هم خبرنگارانی داشتیم که وقتی خبری را منتشر کردند، به مذاق برخی مدیران خوش نیامد و با آنها برخورد شد. گاهی تهدید میشوند، گاهی به دلیل خبرشان دچار مشکل میشوند. حتی مواردی از مسدودسازی حساب کاربری خبرنگاران توسط هکرها را هم داشتیم. اینگونه اتفاقات بخشی از سختیهای کار خبرنگاری است.
خبرنگار: کدام نهادهای استان بیشترین شکایت را از خبرنگاران مطرح کردند؟
عباسزاده: معمولاً دستگاههایی که خدمات عمومی ارائه میکنند اما از پاسخگویی طفره میروند، ممکن است از خبرنگاران شکایت کنند. البته خوشبختانه استاندار البرز فضای پاسخگویی را برای مدیران الزامآور کرده است. اگر هم شکایتی صورت بگیرد، ما طبق قانون مطبوعات، جوابیه را در همان رسانه منتشر میکنیم تا شفافسازی انجام شود.
خبرنگار: خانه مطبوعات چگونه از خبرنگارانی که از آنها شکایت شده حمایت میکند؟
عباسزاده: ما ابتدا بررسی میکنیم که شکایت وارد شوراهای حل اختلاف یا دادگاه شده یا خیر . در شوراهای حل اختلاف، همراه خبرنگاران هستیم. اگر هم موضوع به دادگاه حقوقی برسد، من بهعنوان عضو هیئت منصفه مطبوعات حضور دارم و از حقوق خبرنگاران دفاع میکنم. همچنین در خانه مطبوعات وکیل داریم و اگر خبرنگاری در رابطه با خبرش دچار مشکل حقوقی شود، حمایت میکنیم.
خبرنگار: تاکنون چند مورد شکایت یا تهدید ثبت شده و خانه مطبوعات چگونه عمل کرده؟
عباسزاده: در سال ۱۴۰۳، حدود ۱۰ تا ۱۵ مورد شکایت مطبوعاتی ثبت شد. بیشتر آنها در شورای حل اختلاف رسیدگی و حل شد، فقط یک مورد به دادگاه رفت. تهدیدات هم بیشتر در فضای مجازی یا به شکل عدم پاسخگویی و فشارهای غیررسمی بوده است. تهدید فیزیکی نداشتیم، اما هر جا که شکایتی جدی مطرح شده، ما پیگیری و حمایت کردیم
قانون کار چگونه از خبرنگار حمایت می کند؟
در خصوص حقوق کار نیز پاسخ دهید؛چرا برخی از خبرنگاران در استان البرز بدون قرارداد فعالیت میکنند؟
بسیاری از خبرنگاران استان بهصورت انفرادی فعالیت میکنند و معمولاً دارای رزومه کاری مشخصی هستند. این افراد اغلب بهصورت حقالتحریر با رسانهها همکاری میکنند. دلیل اینکه قرارداد رسمی بین طرفین مرسوم نیست، این است که فضای خبری استان البرز هنوز آنقدر گسترده و باز نیست که بتوان فعالیت خبری را در سطح رسمی و کشوری در این استان مشاهده کرد. بهویژه با توجه به شکلگیری پایگاههای خبری استارتآپی و رسانههای مجازی، بسیاری از خبرنگاران بهصورت پروژهای و غیررسمی فعالیت دارند.
در این وضعیت، چه مسئولیتهایی متوجه مدیران رسانهها و کارفرمایان است؟
ما اولویت را بر این میدانیم که کارفرمایان، خبرنگاران را بهصورت رسمی و با بیمه در دفاتر خود جذب کنند. چرا که اگر خداینکرده اتفاقی برای خبرنگار بیفتد، یا برای بازنشستگی و استفاده از مزایای سختی کار نیاز باشد، سوابق بیمهای او باید ثبت شده باشد. به همین دلیل کارفرمایان موظفاند خبرنگارانی را که بهصورت تماموقت با رسانه کار میکنند، بیمه کنند.
آیا اداره کار یا خانه مطبوعات میتوانند در اینگونه موارد به موضوع ورود کنند؟
بله، قطعاً. اگر خبرنگاری از کارفرمای خود یا رسانهای که در آن مشغول است شکایتی داشته باشد، میتواند موضوع را از طریق شورای حل اختلاف ویژه رسانهها مطرح کند. ما در خانه مطبوعات چنین نهادی را ایجاد کردهایم. در صورت طرح شکایت، پرونده بررسی میشود و در صورت لزوم به صدور رأی هم منتهی خواهد شد.
در صورت شکایت، روند قانونی برای خبرنگار چگونه طی میشود؟
خبرنگار ابتدا میتواند از طریق شورای حل اختلاف رسانه اقدام کند. اگر توافق حاصل نشود، پرونده به شعبه ۴۰ارجاع داده میشود. در آنجا مدیرمسئول یا کارفرما احضار میشود و تلاش میشود که توافقی بین طرفین شکل بگیرد. اگر این توافق حاصل نشود، در نهایت دادگاه رأی لازم را صادر خواهد کرد.
آیا خبرنگاران آزاد یا حقالتحریر هم مشمول حمایتهای قانونی هستند؟
خبرنگار آزاد، همانطور که از نامش پیداست، الزاماً به یک رسانه خاص وابسته نیست. این افراد معمولاً بهصورت پروژهای فعالیت میکنند و دستمزد خود را بابت هر گزارش یا خبر از رسانهای که برایش کار کردهاند، دریافت میکنند. با این حال، اگر همکاری مستمر و اثباتشدهای وجود داشته باشد، میتوان در قالب روابط کاری آن را پیگیری کرد. اما در حالت کلی، خبرنگار آزاد تحت پوشش مستقیم قانون کار قرار نمیگیرد مگر در شرایط خاص.
